Bonsai Linh sam

Cây linh sam hay còn gọi là cây ba chia, là loại cây cảnh có hoa được nhiều nghệ nhân trong và ngoài nước rất ưa chuộng. 

Đây là một cây linh sam Sông Hinh, được chú Thắng trồng từ năm 2007 (ảnh chụp năm 2013). Cây có những nét vặn uyển chuyển đầy nữ tính, một đường lũa mềm mại tự nhiên hiếm có. Tán lá tách thành từng mảng khối rõ ràng. Đế cây nở rộng vững chãi, tán lá lộ mấy cành nhìn rất già nua.

Một cây linh sam được mô tả là có lũa nguyên thủy được hiểu rằng: là cây khai thác từ thiên nhiên về có sẳn bộ lũa tự nhiên “trời cho” không có bất kỳ sự tác động nào của bàn tay con người làm thay đổi cấu trúc ban đầu của bộ lũa. Nếu có tác động thì chỉ là làm vệ sinh sạch bề mặt lũa hay có thể phủ lên một lớp bảo vệ lũa chứ không có dấu vết của máy làm thay đổi vân lũa.

Còn nếu dùng đồ nghề gọt dũa tạo vân gỗ mới trên phần lớn thân lũa nguyên thủy thì không gọi là lũa nguyên thủy nữa mà là “lũa chế tác “

1 - Lũa nguyên thủy: một cây linh sam có bộ lũa dài quá chẳng hạn khi được cắt bớt lại và tại vị trí cắt đó được gọt dũa cho có thẩm mỹ thì cũng có thể được cho là cây có lũa nguyên thủy.

2- Cây lũa ghép: là cây được người chơi lấy phần lũa rời khác gắn áp vào tô điểm thêm cho cây.

3- Cây lũa chế tác: (đánh lũa, tạo lũa) là lũa được tác động bởi người chơi cây bằng các loại dụng cụ cầm tay. Trường hợp này có thể như sau:

a- Cây có lũa nguyên thủy nhưng bộ lũa đó to hay thô quá… người chơi dùng đồ nghề gọt dũa lại theo ý của mình.

b- Cây có phần thân gỗ bị chết một phần người chơi dung đồ nghề tạo vân lũa.

c- Cây có phần thân còn sống nhưng người làm cây “ biến “ nó thành lũa.

d- Cây có lũa chế tác + ghép thêm lũa

 

Theo Tap chí Bonsai

Đây là cây Bonsai Linh Sam được tạo tác thành một tác phẩm đẹp, cân đối, hài hòa theo thế nghiêng. Rễ lộ và lan tỏa, bám chắc vào đất. Thân cây cong nhẹ, thuôn dần lên ngọn. Cành nhánh bố trí hợp lý, có ngũ hành rõ rệt; các chi nhẹ nhàng tạo bề dày hài hòa, tự nhiên của tàng lá. Vẻ đẹp của tác phẩm tăng thêm nhờ điểm thêm những bông hoa thanh nhã. Kích cỡ, màu sắc, kiểu dáng của chậu và tấm đế cũng hài hòa với cây. Độ già nua cổ lão của cây Bonsai càng được tăng thêm với phần lũa phơi bày vân sớ gỗ từ gốc đến thân.

…nhìn từ mặt trước.

….nhìn từ mặt sau

Ở đây cần trao đổi thêm cái phần gỗ lũa của cây Bonsai . Cần biết nguồn gốc của phần lũa ở tác phẩm của mình khi chế tác để nó hợp tự nhiên, chứ không phải do ý muốn chủ quan của tác giả. Đa số phần lũa ở các tác phẩm của chúng ta là do ta ghép thêm phần gỗ chết vào để tạo ấn tượng già nua cổ lão và tăng nét thẩm mỹ độc đáo cho tác phẩm chứ không phải là từ phần chết trên chính cây đó, cho nên nếu nó không hợp tự nhiên thì sẽ phơi bày sự giả tạo và lúc đó nó làm giảm đi giá trị của tác phẩm.

…phần gỗ lũa

Ngay sát gốc của tác phẩm này tác giả cho dựng đứng lên một thanh lũa nhỏ. Cái phần lũa mọc ra này từ đâu mà có: có thể do một thân nhỏ (vì dựng đứng) từ gốc đã bị chết, phơi bày ra nhưng vì nó quá nhỏ so với tổng thể của gốc cây nên trông không hài hòa với phần lũa của thân. Vì vậy nếu bỏ phần lũa này thì cũng không làm mất đi nét đẹp của tác phẩm mà có thể sẽ làm nổi bậc đường cong uốn lượn của thân. Nếu duy trì thì nên cho nó to mập hơn và nằm ở vị trí của cành trên thân hơn là một nhánh từ gốc, lúc đó nó cho cảm giác thân cây thấp hơn, lùn hơn.

Cuối cùng là cần làm cho vỏ của thân bọc sát gỗ lũa, không phơi bày những khe hở, tách vỏ khỏi gỗ, các vân, sớ gỗ cũng không nên quá đều và quá liên tục mới thật sự tự nhiên hơn!

 

Nguồn : Tapchihoacanh

Và đất trời rùng mình

Cây cối sốt mê man

Mùa bấc

Những cây linh sam mọc đầy vách núi thức giấc, bộ khung xương trắng lượn theo chiều đi, chiều chạy, chiều lồng lộn, nhập đồng của những cơn gió cá tính xoắn quặn, mạnh mẽ, thử thách, thôi không còn chịu đựng những nhạt ngọt đẩy đưa, những rung rinh điệu đà, thuận lòng số đông của những cơn gió nam ru ngủ, non người non dạ. Linh sam thức giấc và trở về đúng với chính mình, là cơ thể, tâm hồn, linh hồn đã qua thử thách của cuộc trần ai đúng nghĩa. Linh sam thấy mềm cong mà thật cứng cáp, thấy xương xẩu trơ khung mà uyển chuyển mượt mà. Mặc cho muôn hoa xung quanh nhảy mũi, ho khan, cảm bịnh, những cây linh sam sảng khoái trở mình, dụi mắt, lộc nõn, bông tím như ngọc trong đá, thân chồng trong thân, cành gác lên cành như đá hóa ngọc, thả mình tưởng bất động, kỳ thực là đang qua lại, lại qua, lên lên xuống xuống rất nhanh, nhanh hơn cả gió lồng, đi trước cả những mưu tính dập vùi, bẻ gãy. Mắt thường rất khó thấy những cuộc “lăng ba vi bộ” của linh sam.

Quỹ dự trữ sức mạnh của linh sam thật vô bờ bến, tôi nhiều lần ngồi lắng nghe trên vách đá muôn cây lá kể lể, than vãn, thậm chí là nghêu ngao, xào xạc vô tư, chỉ linh sam là im thính, phải, đúng là ím thính, nó chưa hẳn là im lặng, nó là quãng giữa một cuộc hát với những lời hát không âm thanh, những lời hát cất lên từ mê hoặc từ vực sâu và cả từ đỉnh trời. Chữ “linh” trong “linh sam” có lẽ xuất phát từ đây. Mỗi khi tôi mê đắm ngắm nhìn, lắng nghe tiếng hát không âm, tiếng hát hạ âm, tiếng hát nhiều quãng lặng của linh sam là tự thấy mình được phục hồi mạnh mẽ, đủ đầy sức vóc, tiềm lực, tự thấy mình được “sạc” căng đầy dòng nhân điện để sống đẹp, sống vui suốt một cuộc người và những trớ trêu, thử thách, vùi dập, bẻ gãy của cuộc đời trở nên “nhỏ như cây cỏ”, chỉ có người đủ điện mới hiểu những cơn gió bấc bạc đãi của cuộc đời cũng là một loại giá trị.

Linh sam, một loài cây đồng hương của tôi đã mang lại cho tôi tính cách và sức mạnh, tôi bám víu, chọn linh sam làm cứu cánh cho những quãng đi nát tan trong lòng, vậy mà sáng nay, khi leo lên vách núi quen thương, tôi đã sững người bàng hoàng. Loài cây mang trong mình mạnh mẽ thuật sống, thuật tồn tại, thuật “lăng ba vi bộ”, thuật miên giữ tâm linh… đã không còn nữa. Tôi bàng hoàng đau điếng khi thấy trước mắt mình, cả dọc sườn núi, dấu vết của dao rựa, cuốc xẻng, của sự tàn phá, giết chóc không nương tay. Linh sam sinh ra để chống chọi với hết thảy những nghiệt ngã của thiên nhiên, cả những cơn gió bấc hung dữ nhất đi qua, linh sam vẫn thản nhiên trổ ngọc trổ ngà, cả những cơn cháy rừng khủng khiếp đi qua, linh sam vẫn thản nhiên hồi sinh giữa tro tàn trắng hếu, vậy mà…

Có lẽ chính Tạo hóa tỏ ra không hoàn hảo khi chẳng lường hết sự tàn ác, tàn phá từ phía con người, họ đã bẫy cả đá, đục cả đá để bứng sạch, cả những cây linh sam “già làng trưởng bản” lẫn những linh sam niên thiếu mởn xanh, họ bốc đi những mụn rễ nhỏ nhất của linh sam và cả những loài cây quý hòng hoàn tất quy trình tuyệt diệt thiên nhiên.

Khi hạ sơn, xuyên qua khu rừng thương tật, oái oăm là tôi đã gặp những đoàn người mặt xanh lấm lét, dao đục xà beng lỉnh kỉnh… Họ bứng linh sam và những loài cây đẹp, cây quý về bán cho giới đại gia chơi kiểng, nghe đâu giá đang rất cao. Những cây linh sam lem luốc bầm dập, rũ rượi vẫn đang ím thinh trên vai của lũ lượt những hình người vô tâm vô tính, tôi nghe lời hát đau thương đang trầm buồn vòng vọng trong cuộc thử thách cuối cùng. Tôi khóc cho loài linh sam, những người bạn thân quý đã chinh phục tất cả trừ hiểm họa từ phía con người. Và những mùa gió bấc về ngang vách núi có bàng hoàng xót xa!? Thật chưa bao giờ sự tàn phá lại lộng hành như bây giờ!

 

 

nguồn: Tản văn - Nguyễn Hiệp

Tạo dáng bonsai là cả một nghệ thuật, và nghệ nhân thực sự là một nghệ sĩ khi thổi hồn vào tác phẩm, tạo ra những ấn tượng mới trên nền thực thể thiên nhiên sống động.

Ngoài việc uốn nắn nhằm tạo thế cho Linh Sam, nghệ nhân thường dùng thao tác lột tách bỏ bớt một phần, hoặc phần lớn lớp biểu bì ngoài của thân, rồi hoặc sơn PU lên phần lõi, hoặc sơn đen. Bên cạnh sự cứng cáp, mạnh mẽ của phần lõi, là phần thân vỏ mềm mại hơn, uốn lượn hơn, nương nhờ rồi vươn lên cao hơn, xa hơn, xanh tươi, tràn đầy sức sống... Bonsai Linh Sam tạo một ấn tượng về cây lồng cây, thân quyện thân, mình với ta tuy hai mà một, ta với mình tuy một mà hai, hoặc một cảm giác về sự hóa thạch, sự cổ xưa, cái tưởng chừng đã chết, nhưng vẫn luôn trường tồn...
Đây là hình ảnh bonsai Linh Sam :

Mạnh mẽ phủ trùm, vươn xa chiến thắng... 

Huy chương vàng Hội Hoa Xuân 2011 trong thể loại Bonsai - Tiểu cảnh. 
    
Oằn vai, cằn cỗi với thời gian, gió bão khiến ngả nghiêng, nhưng vẫn vững vàng chống trụ, tuổi tác chẳng thể bào mòn được ý chí...


Thế Lão - Nhi, tuổi già lưng còng gối mỏi, cô đơn, nên rất cần sự tựa nương chia sẻ của tuổi trẻ, của cộng đồng...

         Một ấn tượng về sự sống khắc nghiệt, tưởng chừng không còn lối thoát, nhưng vẫn tạo ra sự sống thật mạnh mẽ, mãnh liệt...

Hình thái "âm cực nhất dương sinh"

Là thế "nhu thắng cương, nhược thắng cường", dẫu mềm mại vẫn luôn vươn cao... 

        Một thế cúi chào, khiêm cung, trong cái trầm cúi thấp, vẫn có sự cứng cỏi, mạnh mẽ ẩn tàng, không dễ dàng khuất phục...

Bonsai mini 



Thế thác đổ, lại như trải buông từ triền núi cao xuống, như bao bọc, che chở...

Sự trau chuốt, uốn lượn kỳ công của nghệ nhân, trên từng chi tiết nhỏ...
Nguồn caycanhthanglong.vn

Linh Sam hày còn gọi là Sam ( Antidesma acidum) là Cây gỗ nhỏ, mọc tự nhiên cao đến 6 m. Thân gỗ sần xùi, cành nhánh cong queo và mọc khỏe. Lá mọc cách, dạng trái xoan, gốc thuôn nhọn, đầu tù, mặt trên xanh bóng, mặt dưới xám. Quả bầu dục, hơi dẹt, xếp sát nhau thành 2 dải trên cuốn mọc chung xuống. Cây thích hợp khí hậu nắng nóng miền Trung bộ

Linh Sam núi là loại cây có giá trị cao, được thị trường rất ưa chuộng do có lá nhỏ,bóng, nhuyễn rất đẹp, thân có vỏ sần sùi, dễ tạo chi, sức sống mạnh dù bị cắt tỉa nhiều, cây thành phẩm có vẻ rất già và giá khá cao.

Hiện nay, ở ngoài tự nhiên sam núi hầu như bị cạn kiệt.

Linh sam được coi là:

- Là cây quý hiếm, được ưa thích trồng bonsai thưởng ngoạn.

 - Tạo cảm giác thư thái, minh mẫn cho người chơi cây.

 - Thích hợp làm cây cảnh thưởng ngoạn hoặc trang trí sân nhà, văn phòng, phòng khách…

 - Điều hòa không khí và làm trong lành môi trường sống.

 - Thích hợp trồng nơi có ánh sáng tự nhiên. - Rất dễ chăm sóc, ít sâu bệnh.

 - Mua trồng làm cảnh, trang trí hoặc làm quà tặng.

Cây Linh sam núi mọc ngoài thiên nhiên, có nhiều ở các tỉnh Duyên hải miền Trung: Ninh Thuận, Khánh Hòa, Phú Yên…đa phần mọc trên các trảng cát ven biển.Sam núi cũng có nhiều loại: lá lớn, lá nhỏ, có trái và không có trái. Ở nơi khô cằn, thân cây có gốc sần sùi và cành thường vặn vẹo có dáng cây cổ thụ nên được khai thác để tạo dáng Bonsai.

Linh Sam núi thường được nhiều người chơi cây cảnh bonsai ưa thích bởi bộ lá bóng mượt, hoa, trái nhiều màu …ít tốn thời gian chăm sóc. Ra hoa vào tháng 5 – 6, có quả vào tháng 8 – 9. Cũng như các loại cây khai thác khác, sam núi có sức sống khá mạnh, ban đầu về nên trồng vào cát. Khi cây đã sống khỏe thì chuyển cây ra nắng.

Do chi của sam núi rất giòn, dễ gãy khi uốn nên cần phải uốn từ khi cành còn non (còn màu xanh hoặc hơi nâu), lá đọt xanh lợt, nếu đã chuyển sang màu nâu đen, hoặc chi to bằng đầu đũa, lá đọt xanh đậm thì không thể uốn được nữa.

Tạo dáng bonsai là cả một nghệ thuật, và nghệ nhân thực sự là một nghệ sĩ khi thổi hồn vào tác phẩm, tạo ra những ấn tượng mới trên nền thực thể thiên nhiên sống động.

Ngoài việc uốn nắn nhằm tạo thế cho Linh Sam, nghệ nhân thường dùng thao tác lột tách bỏ bớt một phần, hoặc phần lớn lớp biểu bì ngoài của thân, rồi hoặc sơn PU lên phần lõi, hoặc sơn đen. Bên cạnh sự cứng cáp, mạnh mẽ của phần lõi, là phần thân vỏ mềm mại hơn, uốn lượn hơn, nương nhờ rồi vươn lên cao hơn, xa hơn, xanh tươi, tràn đầy sức sống...

Bonsai Linh Sam tạo một ấn tượng về cây lồng cây, thân quyện thân, mình với ta tuy hai mà một, ta với mình tuy một mà hai, hoặc một cảm giác về sự hóa thạch, sự cổ xưa, cái tưởng chừng đã chết, nhưng vẫn luôn trường tồn...

Là loài cây hoang dại, ít người biết đến, nhưng chỉ một lần xuất hiện ở hội hoa xuân, cây linh sam đã được nhiều người chú ý, “săn” tìm và tạo thành cơn sốt chơi linh sam.
 
Giống cây linh sam nhìn bề ngoài xù xì, khô khan, tạo cảm giác như một vật hóa thạch, tưởng chừng đã chết, nhưng nó vẫn luôn sinh sôi. Chơi linh sam bây giờ không chỉ là nghệ thuật làm đẹp, mà còn là một thứ “mốt” khá tốn tiền hao của.

* Cây “hóa thạch”
 
“Phong trào chơi cây linh sam ngày một rộ lên. Nhiều người đam mê nó vì vẻ đẹp mộc mạc và cũng không kém phần huyền bí ở màu sắc và hương thơm” - ông Nguyễn Đức Hiển (ngụ xã Bảo Vinh, TX.Long Khánh) mở đầu câu chuyện về thú chơi cây linh sam hiện nay.
Theo ông Hiển, loại cây cảnh này xuất hiện lần đầu vào năm 2005, tại hội hoa xuân TP.Hồ Chí Minh. Những chùm bông màu tím quyến rũ, những đường lũa (phần gỗ chết dính vào thân cây) ấn tượng ở thân cây đã gây chú ý cho nhiều người xem. Hầu như những ai đến tham quan hội hoa xuân, khi đi ngang qua cây linh sam đều phải dừng lại trầm trồ và ngạc nhiên trước vẻ đẹp của loài cây bonsai này.

Cầm trên tay cây linh sam dáng hạc, ông Hiển nói thêm: “Sau hội hoa xuân năm đó, dân chơi cây cảnh bắt đầu lao vào tìm kiếm nguồn giống cây linh sam. Từ một loại cây rất bình dân, giá thành của linh sam từ đó đã thay đổi. Từ chỗ vài trăm ngàn đồng, linh sam tăng lên giá tiền triệu, chục triệu và bây giờ có cả những cây giá vài trăm triệu đồng”.

Là một trong những người sành chơi bonsai, ông Trần Văn Bảo (ngụ xã Phước Tân, TP.Biên Hòa) cho biết: “Linh sam là loại cây thuần Việt, chỉ có ở vùng núi các tỉnh: Phú Yên, Ninh Thuận..., nơi khí hậu khá khắc nghiệt. Cả một thân cây khô, chỉ riêng một nhánh nhỏ sống, tạo cảm giác nó như một vật hóa thạch, cổ xưa, cái tưởng chừng đã chết, nhưng vẫn luôn trường tồn. Đó là cái hay, đặc biệt của linh sam”.


Từng chơi rất nhiều loại bonsai, nhưng ông Bảo cho rằng, chỉ cây này mới có thể tạo dáng lũa rất đẹp mà không phải cây thân gỗ nào cũng có thể làm được. “Dân mộ cây cảnh chúng tôi gọi vui là cây hóa thạch, vì phần lõi của cây cứng như gỗ sưa, có đường gân, viền rất tuyệt. Muốn có cây mới phải chiết cành hoặc cấy ghép, không thể ươm hạt như loài khác” - ông Bảo nói.

Nói về loài cây này, ông Bảo lý giải các đặc điểm: lâu năm, da mốc, thân quái, rễ kiềng, gốc bồ, cành ngọn... đều hội tụ ở cây linh sam. Ngoài ra, cây còn có đặc điểm khá thú vị, phần lũa có thể chuyển màu nếu có nước thấm vào, tạo thêm phần thú vị khi chiêm ngưỡng. Phần lũa gần như đã hóa thạch nên không bao giờ bị hư hại, mục nát dù ở ngoài trời mưa gió. “Để tăng thêm phần nhìn cho loại cây cảnh này, chúng ta có thể dùng sơn PU phun lên phần lõi của linh sam. Màu “hot” và thích hợp nhất là màu đồng hoặc đen mun. Bên cạnh sự cứng cáp, mạnh mẽ của phần lõi, phần thân vỏ mềm mại hơn, đây là nơi bắt đầu sự sống của linh sam” - ông Bảo tâm sự.

* Phát triển thương hiệu
 
Để sở hữu những cây linh sam dáng độc và có phần lũa đẹp, người chơi phải bỏ rất nhiều công đi tìm. Trò chuyện với anh Lê Viết Nguyện (ngụ xã Hàng Gòn, TX.Long Khánh), một người chơi chuyên đi “săn” linh sam ở tỉnh Ninh Thuận, mới thấy việc săn tìm linh sam không phải chuyện đơn giản khi người dân đã biết đến giá trị của cây. “Chính vì thế, giờ muốn tìm được những cây lâu năm phải chịu khó đi xa. Đến nay, vườn nhà tôi đã có hơn 300 gốc vừa nguyên liệu, vừa thành phẩm của 4 giống linh sam. Tôi chỉ sưu tầm rồi tạo dáng chúng như một thú chơi tao nhã để thư giãn sau một ngày làm việc, chiêm nghiệm cuộc đời và trải lòng vào thiên nhiên” - anh Nguyện hồ hởi cho biết.


Theo anh Nguyện, loại cây cảnh này nhìn bề ngoài có vẻ cứng ngắc, nhưng lại dễ chăm sóc. Linh sam mọc ở nơi khô cằn, thân cây có gốc sần sùi và cành thường vặn vẹo có dáng cây cổ thụ. Nhánh cây giòn, dễ gãy nên cần phải uốn từ khi cành còn non. Nếu cây đã chuyển sang màu nâu đen, hoặc ngọn to bằng đầu đũa thì không thể uốn được nữa. “Cây đẹp chủ yếu nhờ phần thân đã được uốn thành dáng sẵn trong tự nhiên, người chơi có thể cho ra hoa vào bất cứ lúc nào tùy theo ý thích. Năm nay, tạo hình con ngựa được nhiều người chú ý và đầu tư công phu, hợp với thị hiếu của khách hàng. Lúc tuốt hết lá, cây khó coi lắm. Nhưng đến khi cây ra nụ, bung hoa và tỏa mùi thơm mới thấy hết vẻ đẹp của nó. Giờ ai có vài gốc linh sam từ hai chục năm tuổi trở lên là quý hết biết” - anh Nguyện nói.

Linh sam còn gọi là sam núi, là loại cây gỗ nhỏ, thân gỗ xù xì, cành nhánh cong queo, hình thù khá đa dạng và có phần gỗ lũa rất quý. Linh sam được nhiều người chơi cây cảnh bonsai ưa thích bởi bộ lá bóng mượt, hoa rất thơm và có sức sống mạnh mẽ trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt.

Khi cây linh sam ngoài thiên nhiên ngày một hiếm, ông Phạm Viết Đệ, Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh TX.Long Khánh bắt đầu tìm cách nhân giống loài cây này bằng cách mua cây nguyên liệu đem về chiết cành rồi đem cấy với giống linh sam Sông Hinh (thuộc họ với cây linh sam phổ thông). “Vì linh sam Sông Hinh có giá trị cao, được thị trường ưa chuộng, dễ tạo chi, sức sống mãnh liệt dù bị cắt tỉa nhiều. Ngoài tự nhiên hiện nay, giống này hầu như bị cạn kiệt, nên phải nhân giống. Sắp tới, tôi sẽ triển khai mô hình này cho anh em trong Hội Sinh vật cảnh, từ đó khuyến khích họ làm giàu từ chính cây linh sam” - ông Đệ tỏ bày.

Ông Đệ cho biết thêm, nhu cầu chơi linh sam ở thị trường trong nước, cũng như nước ngoài rất nhiều, nhưng chưa có nơi nào nhân giống và xuất bán thành công. Ông đang bắt tay tạo dựng “thương hiệu” linh sam Long Khánh từ những người trong Hội Sinh vật cảnh do ông thành lập.

“Sắp tới, chúng tôi sẽ có một thương hiệu hẳn hoi về cây linh sam. Bởi anh em trong Hội rất nhiều người sở hữu số lượng cây lớn, đủ để nhân giống và cung cấp cho thị trường. Nó là loại cây thuần Việt, sinh trưởng ở vùng khí hậu khắc nghiệt, qua bàn tay, khối óc của người chơi đã trở thành thú vui tinh thần của nhiều người. Giá thành cao, nhu cầu lớn, chắc chắn đây sẽ là cây cảnh “hot” nhất trong thời gian tới” - ông Đệ tâm sự.

Cây linh sam có nhiều giống loài khác nhau, mang ý nghĩa biểu trưng cho sự thịnh vượng, giàu sang. Cây thường được trồng tạo dáng cây bonsai trang trí có giá trị.

Ngoài ra cây còn được trồng chậu trang trí hành lang, sảnh, văn phòng hoặc trang trí sân vườn.

Cách 1: Trồng cây vào chậu

Cứ cho cát xây dựng vào chậu thôi đừng phân gì hết, để 1 miếng ngói hoặcsành vào lỗ lù, có thể kê thêm vài viên sỏi nhỏ để dễ thoát nước. Tưới lần đầu thật đẫm, dùng tay lắc nhẹ cây để cát trôi chặt gốc để chỗ có ánh nắng buổi sáng đến 8-9 h và mát tới chiều, mỗi ngày tưới nước 1 lần, cứ như vậy khoảng 3 tuần thì thấy hiện tượng đẩy da chỗ vết cắt, hoặc chỗ bị thương, chỗ ta đục, hơn 1 tháng thì cây sẽ mọc chồi, 6 tháng sau thì thay đất có phân vào và có thể uốn tỉa theo ý rồi.

 Muốn lấy mầm chơi theo ý thích thì lấy 1 cái đục nhỏ hoặc dao bén, đục 1 lỗ nhỏ hoặc lột 1 ít da nơi ta muốn, bôi keo tránh bị khô vết thương.Linh sam là giống thích nước nhiều nên ta tưới nhiều 1 chút cũng không sao miễn là ta làm lỗ lù thoát nước tốt là được

Cách 2: Trồng ra đất

Nếu các bạn nào sợ trồng vào chậu thường bị úng rễ ( nhất là các chậu nhỏ) thì có thể lấy cát đắp thành 1 cái ụ, trên nền gạnh hoặc xi măng cũng được,nếu là nền đất thì lấy vỏ bao xi măng lót ở dưới (nên cắt 1 lỗ cho thoát nước).

Chú ý chỗ mát, trồng cây linh sam vào, tưới nước hàng ngày kg sợ thúi rễ vì nếu dư nước thì nước chảy, thấm ra ngoài.

Nhặt nhạnh kinh nghiệm được chia sẻ trên diễn đàn để anh em nào ít có thời gian lục lọi diễn đàn có được những kinh nghiệm hữu ích để trồng và chăm sóc cây Linh Sam.

Linh sam là giống cây ưa nước. Ở trong rừng cây sống ven suối, vào mùa mưa nước chảy ngập cả tháng cây vẫn sống tốt. Nhưng là nước suối chảy cây mới thích, chứ nếu ngâm cây vào chậu nước 1 tháng cây chết chắc luôn, vì đó là nước tù đọng thiếu oxy. Để nước đủ oxy, phải dùng khay mỏng và bề mặt khay rộng để đựng nước.

---

Hỏi: Khi mới mua về cây được trồng trong cát mịn, đã có khá nhiều rễ. Mình thay sang chậu to hơn nhưng cây bị vàng lá và rụng. Vậy mình cần phả làm gì?
Đáp: Việc thay đất làm bộ rễ bị tổn thương, khiến cây không lấy được nước dẫn tới rụng lá. Đối với linh sam, bạn hãy đặt cả chậu cây vào một khay nước mỏng, sau chừng 1 tuần cây sẽ hồi lại thì nhấc cây khỏi khay nước.

---

Chất trồng cho Linh Sam.

Đối với cây đã sống khỏe: 30% tro trấu, 30% mụn dừa, 20% cát mịn, 10% cát thô, và 10% Phân bò hoai mục.
Đối với cây phôi mới khai thác: 100% cát.
Công thức đất trồng trên chỉ là tham khảo, nó thay đổi rất nhiều tùy điều kiện nuôi trồng. Nói chung, nếu cây 2 ngày không tưới mà bầu đất vẫn ướt (lấy ngón tay moi đất lên 1 chút thấy còn ẩm nhiều) thì nên thay chất trồng mới thoáng hơn.

Phân bò là thứ Linh Sam rất ưa khi sống khỏe sau 6 tháng- 1 năm sau khi ươm, chỉ nên bón khi Linh Sam đã phát đọt được 3 lần và tập đưa dần ra nắng. Chứ ban đầu cây bị cắt hết rễ, đâu có ăn được gì? Khi đó nó chỉ cần hút nước cầm hơi thôi. Tất cả các loại cây phôi đều như vậy chứ chẳng riêng Linh Sam.

Còn trấu hầm thì có 1 lượng muối nhất định( trước kia ở trên núi hoặc vùng dân tộc khó khăn họ đốt tro, hòa nước vào để lấy muối ăn đó).Nếu bạn không xả mặn thì lượng muối này góp phần làm lột da rễ cây của bạn mà bạn nhầm tưởng là úng rễ do tưới nước nhiều. Tro trấu có tính sát khuẩn nên tốt cho cây phôi mới khai thác.

Mùn dừa thì có chất tanin (chất chát) cũng góp phần vào việc cây không thể ra rễ mà chết.
Vì vậy tốt nhất muốn trồng các chất trên thì phải qua 1 quá trình xử lý hoặc đơn giản nhất là bạn trồng 100% cát, tưới nước thoải mái, chẳng phải lo mặn, chát…. mà cây cứ sống phà phà.

---

Để bảo quản lũa linh sam, có thể dùng thuốc bôi lũa lime sulphur. Nếu không có điều kiện thì nấu chảy nến rồi quét lên lũa cũng tốt, dù không được đẹp.

---

Khi mua phôi, làm sao biết cây mới khai thác?

Theo chú Maivinhhy chia sẻ, cây khai thác về trong 2 ngày phải xử lý cho vào bầu cát. Nếu để quá 5 ngày tỷ lệ sống thấp.
Để biết cây có khả năng sống cao hay không, hãy thử tách 1 tí vỏ cây trên đầu vết cắt ở ngọn (nhớ hỏi người bán trước kẻo què tay!). Nếu vỏ cây vẫn xanh nhưng phần lõi gỗ không còn nhơn nhớt và ngả màu vàng rồi thì cây khó sống.

---

Muốn cho cây ra hoa, khi thấy lá đã già (cứng và có màu xanh đậm hoặc hơi vàng), thì cắt nước vài ngày, tuốt toàn bộ lá, cắt chi, đầu cành không cần thiết, tưới nước và bón phân bình thường. Khoảng sau 15-20 ngày cây ra lá non đồng loạt và có hoa.

---

Chồi linh sam là món ăn khoái khẩu của lũ chim sẻ. Có 2 cách để trị chúng.
Cách 1: làm mấy con bù nhìn đuổi chim như cách của nông dân họ làm ngoài ruộng. Cách này rẻ tiền, nhược điểm là không an toàn tuyệt đối và dễ đau tim nếu bạn có thú vui ngắm cây về đêm.
Cách 2: Bọc lưới thép cả vườn. Cách này an toàn tuyệt đối, lại góp phần chống trộm. Nhược điểm là tốn tiền.

---

Cũng giống như 1 số loại cây khác, sau khi khai thác về linh sam bị các vết cắt, sửa theo ý của người chơi nên để lại trên thân 1 số thẹo. Nhưng 1 điểm khác với loại cây khác là linh sam mọc mầm rất mạnh quanh vết cắt, 1 số người mới chơi sau khi chọn chi cần lấy thì cắt bỏ hết các chi thừa. Đây là sai lầm nghiêm trọng bởi vì chỗ bị cắt bỏ hết chi thừa sẽ không nhận được nhựa do thân đem đến dẫn tới việc cây bị lột da, mất thầm mỹ cho cây dẫn đến giảm giá trị tác phẩm sau này( mặc dù có thể làm lũa phần bị lột da nhưng là việc bất đắc dĩ)

Vì vậy, ta không nên cắt bỏ quá sát thân, mà chỉ nên cắt chi thừa trên có độ dài khoảng 2cm, trong đó có 1- 2 mắt lá, để cây tiếp tục nuôi nảy mầm tiếp, và nuôi cho mọc, hễ lớn thì ta lại cắt( còn gọi là nuôi dăm) , dù ban đầu ta thấy để như vậy làm xấu cây. Cứ như thế, ta nuôi cây sau khoảng 2 – 3 năm, lúc này các mạch nhựa trong cây đã có sự liên kết với nhau do mầm chính đã lớn, nó đã “thôn tính” luôn cả mạch nhựa của mấy mầm nhỏ luôn, thì lúc đó ta cắt sát luôn thì cây hoàn toàn kg có bị lột da như đã nói. Đã vậy các chi ta nuôi dăm này lại góp phần rất tích cực trong việc nhanh liền vết sẹo ta cắt trước đây, tạo giá trị thẩm mỹ cao cho tác phẩm.

---

3 cách trồng Linh sam khi mới mua, tùy hoàn cảnh mà bạn chọn cách phù hợp.

Cách 1: Trồng cây vào chậu.
Cứ cho cát xây dựng vào chậu thôi đừng phân gì hết, để 1 miếng ngói hoặc sành vào lỗ thoát nước, có thể kê thêm vài viên sỏi nhỏ để dễ thoát nước. tưới lần đầu thật đẫm, dùng tay lắc nhẹ cây để cát trôi chặt gốc để chỗ có ánh nắng buổi sáng đến 8-9 h và mát tới chiều, mỗi ngày tưới nước 1 lần, cứ như vậy khoảng 3 tuần thì thấy hiện tượng đẩy da chỗ vết cắt, hoặc chỗ bị thương, chỗ ta đục, hơn 1 tháng thì cây sẽ mọc chồi, 6 tháng sau thì thay đất có phân vào và có thể uốn tỉa theo ý rồi
Muốn lấy mầm chơi theo ý thích thì lấy 1 cái đục nhỏ hoặc dao bén, đục 1 lỗ nhỏ hoặc lột 1 ít da nơi ta muốn, bôi keo tránh bị khô vết thương.
Linh sam là giống thích nước nhiều nên ta tưới nhiều 1 chút cũng không sao miễn là ta làm lỗ lù thoát nước tốt là được.

Cách 2: Trồng ra đất.
Nếu các bạn nào sợ trồng vào chậu thường bị úng rễ ( nhất là các chậu nhỏ)thì có thể lấy cát đắp thành 1 cái ụ, trên nền gạnh hoặc xi măng cũng được,nếu là nền đất thì lấy vỏ bao xi măng lót ở dưới( nên cắt 1 lỗ cho thoát nước). Chú ý chỗ mát nhen, trồng cây linh sam vào, tưới nước hàng ngày không sợ thúi rễ vì nếu dư nước thì nước chảy, thấm ra ngoài. Khi cây đã có mầm khoảng 2 gang tay, to gần bằng 1/2 đầu đũa nhỏ thì lấy vòi nước xả trôi hết cát và đưa vào trồng trong chậu bình thường. Tôi cũng đã thử bằng cách này và thấy hiệu quả.
Nên nhớ để chỗ nào đừng cho vật nuôi đào hoặc cắn phá nhen.

Cách 3: Để nguyên bầu.
Cứ để nguyên bầu như mới mua về, chon chỗ mát, dùng gạch hoặc ván quây thành 1 ô để vừa bầu cây, rải trên mặt đất 1 lớp cát dày khoảng 3cm, đặt bầu cây lên trên, tiếp tục lấy cát đổ cao hơn mặt bầu cây 3 cm nữa, và lấp cát cả xung quanh bầu.
Tất cả các cách nêu trên khi làm lần đầu phải tưới thật đẫm nước, còn sau đó hàng ngày tưới 1 lần, kết hợp dùng bình xịt phun sương ướt thân cây (ngày vài lần càng tốt)
Sau khi cây sống, phát đọt 3 lần (lần 1-ngưng, lá già- lần 2, lá già- lần 3 ) thì mới chuyển dần ra nắng. Có một số cây đã có cành rồi mà đem ra nắng vẫn bị chết là ở chỗ này. Trong thời gian đang làm rễ tránh vận chuyển, sang chậu, cắt cành thừa, có thể sử dụng phân bón lá để bổ sung thêm phân cho cây phát triển tốt.
Đối với người mới chơi có tâm lý là, lúc nào cũng thấy cây bị đói, cần cho thêm nhiều phân, cần cho nhiều loại kích thích để cây mau lớn mà không quan tâm đến tỷ lệ, thời gian, liều lượng dẫn tới cây bị bội thực mà chết.

Đây là hình ảnh “công nghệ trồng linh sam trên cát” của maivinhhy- một người cung cấp phôi linh sam uy tín trên caycanhvietnam.com

---

Đã đụng trên( chi cành, lá) thì đừng đụng ở dưới(rễ), và ngược lại. Nếu mà bạn vừa uốn cành, vừa tỉa lá mà lại vừa thay chậu nữa thì có nghĩa bạn vừa xử tử hình cái cây đó rồi.

---

Cách xử lý gỗ lũa:

Dùng bàn chải sắt chà sạch phần gỗ mục. Phải cạo cho bằng hết dù có phải làm thủng cả cây đi nữa, bởi cứ để thế sau này khi tưới nước phần gỗ này ngấm nước sẽ làm mục thêm phần gỗ cứng khác. Nhớ làm thật cẩn thận tránh bị gãy các lũa mỏng đẹp.
Sau khi chà sạch thì bôi keo liền sẹo vào mép vỏ cây, đợi khô thì bôi thuốc lũa. Làm vậy để tránh thuốc lũa dính vào vỏ cây gây cháy vỏ, đồng thời sẹo mau lợi da.

---

Cách chiết cây sao cho rễ đẹp:

Muốn rễ đẹp xòe đều thì chỉ có cách làm từ khi chiết, còn chiết xong rồi linh sam ít nảy rễ con từ chỗ chiết lắm, chỉ có cách ghép rễ. Để chỗ chiết ra nhiều rễ, hãy khoanh vỏ rồi đợi 1 thời gian (tùy sức khỏe cây) cho chỗ khoanh sùi lên thì mới bó bầu, rễ sẽ ra nhiều. Nếu thích có thể ngâm chất bó bầu (rêu, rong, rễ bèo) trong thuốc kích thích ra rễ.

---

Cách thay đất:

Đối với linh sam đã sống mạnh và ổn định trong chậu, việc thay đất cắt rễ là cần thiết bởi 2 nguyên nhân:

1: Rễ cây cũng giống như đường ống nước. Rễ dài vận chuyển dinh dưỡng lên lá khó khăn hơn.
2: Khi thay đất thường rễ bị dập, nếu không cắt đi có thể bị thối lan vào trong gốc, đặc biệt với điều kiện chăm sóc của linh sam là độ ẩm cao. Việc cắt ngọt rễ cũng giúp rễ non phát ra làm cây sung sức hơn.

Cách thay đất tốt nhất đối với tất cả các loại cây là thay đất từng phần. Ta dùng liềm thọc vào trong đất cắt bỏ 1/4 bầu đất, móc đất ra, lấy dao cắt lại đầu rễ bị dập và bỏ đất mới vào.

---

Mùa khai thác phôi là từ tháng 2 tới tháng 6 âm lịch, càng gần về tháng 12 tỷ lệ sống càng thấp.

---

Cuối cùng, các em linh sam chấp nhận làm dâu đất Bắc.

Linh sam ngày nay đang được thị trường ưa chuộng, dùng để chơi bonsai và kiến tạo các tác phẩm bonsai đẹp. Trong bài viết này, chúng tôi xin giới thiệu một chút về cách phân biệt các loại linh sam để người chơi nắm được và sử dụng vào tác phẩm của mình.

1. Phân biệt theo màu hoa

Gồm có linh sam bông trắng và linh sam bông tím.

1.1. Linh sam bông trắng

1.1.1. Hoa trắng lá trung

Nguồn gốc ko rõ, hoa to, khá thơm, cánh nở khá căng.

1.1.2. Hoa trắng lá nhỏ

Được biết có ở các vùng lân cận Sông Hinh. Cây phát triển chậm nhưng cực kỳ siêng bông, hoa trắng tinh, hoa nở căng hết và rất thơm. Màu lá kém xanh hơn bông tím Sông Hinh.

1.1.3. Hoa trắng lá rí

Lá xanh bóng, dài và hơi cong. Siêng bông, bông nhiều nhưng cánh không dày, nở không căng hết, thơm tương đối. Cây phát triển nhanh hơn lá nhỏ bông trắng.

Phân biệt kích cỡ 3 loại:trắng trung,trắng nhỏ,và trắng rí:

1.2. Linh sam bông tím

Vô cùng đa dạng và ắt hẳn còn nhiều giống chưa được biết đến, ở bài này xin phân biệt theo vùng miền.
1.2.1. Giống Ninh Thuận
Chủng lá dài và tròn là phổ biến. Chi cành chóng già nên phát triển chậm. Bông nhiều hay thưa là tùy cây, không phải cây nào cũng kém bông, hoa to màu hơi nhạt.
Giống Ninh Thuận lá dài.


Giống Ninh Thuận lá tròn.

1.2.2. Giống Khánh Hòa

Lại chia làm nhiều loại nhỏ, bao gồm:

1. Cam Ranh: lá gần giống Ninh Thuận nhưng mỏng hơn đôi chút và sậm đen hơn, lá không bóng.
2. Nha Trang: lại chia làm 4 loại: Hòn Tre, Hòn Một, Hòn Hèo, Đèo Cả.

- Hòn Tre: lá nhỏ, nhỏ hơn cả Sông Hinh trong điều kiện chăm sóc tốt như nhau. Lá không bóng bằng Sông Hinh, màu xanh mạnh mẽ, siêng hoa, hoa thơm, màu sắc tùy cây mà đậm nhạt khác nhau đôi chút.

- Hòn Một: chỉ có 1 số ít, lá nhỏ nhọn, kiểu phân nhánh và hình thái lá gần giống …cỏ.

- Hòn Hèo: Lá trung dày cứng, phân cành mạnh, hoa chùm dày, nở căng, dai và thơm. Lũa kém hơn linh sam Ninh Thuận.

- Đèo cả: lá trung gần giống Hòn Hèo, nhưng lá mỏng hơn, màu sắc lá không mạnh mẽ, hoa tương đối

1.2.3. Giống Phú Yên

Lại chia làm 3 vùng miền Sông Hinh, La Hai và Hòa Quang. - Sông Hinh: có 2 dòng lá nhỏ và lá rí, siêng hoa, hoa thơm, phát triển mạnh, lá đẹp.
Lá nhỏ Sông Hinh.

Lá rí Sông Hinh.

- La Hai: lá trung. Lá gần giống Hòn Hèo nhưng dài hơn đôi chút, hoa chùm, dày cánh và thơm.

- Hòa Quang: lá mỏng, dài, xoắn kể cả lá già(khác với linh sam lá xoắn là chỉ xoắn khi còn non). Mặt dưới lá màu sáng.

2. Một số giống linh sam ít gặp

2.1. Lá rí hạt gạo

Thực chất lá cỡ hạt đậu đen, gai nhiều, có hoa, phân nhánh mạnh. Loại này phẩm chất kém nên ít người chơi.

2.2. Linh sam Sông Hinh lá cực nhỏ

So sánh kích thước linh sam Sông Hinh lá nhỏ và cực nhỏ.

2.3 Lá siêu rí đuôi chồn

Tạm gọi vậy vì kiểu phân lá nhặt, tròn quanh thân, hơi khó chơi vì giống…cỏ quá. Hoa nở chùm như đuôi chồn

2.4. Lá siêu rí Sông Hinh

Phân tàn đẹp, hoa tím to gấp nhiều lần lá, hoa căng hết cỡ, lá dễ coi, tàn đẹp.
Nguồn: Bonsaininhbinh