Nhặt
nhạnh kinh nghiệm được chia sẻ trên diễn đàn để anh em nào ít có thời
gian lục lọi diễn đàn có được những kinh nghiệm hữu ích để trồng và chăm
sóc cây Linh Sam.
Linh sam là giống cây ưa nước. Ở trong rừng cây sống ven suối, vào mùa
mưa nước chảy ngập cả tháng cây vẫn sống tốt. Nhưng là nước suối chảy
cây mới thích, chứ nếu ngâm cây vào chậu nước 1 tháng cây chết chắc
luôn, vì đó là nước tù đọng thiếu oxy. Để nước đủ oxy, phải dùng khay
mỏng và bề mặt khay rộng để đựng nước.
Hỏi: Khi mới mua về cây được trồng trong cát mịn, đã có khá nhiều rễ.
Mình thay sang chậu to hơn nhưng cây bị vàng lá và rụng. Vậy mình cần
phả làm gì?
Đáp: Việc thay đất làm bộ rễ bị tổn thương, khiến cây không lấy được
nước dẫn tới rụng lá. Đối với linh sam, bạn hãy đặt cả chậu cây vào một
khay nước mỏng, sau chừng 1 tuần cây sẽ hồi lại thì nhấc cây khỏi khay
nước.
Chất trồng cho Linh Sam.
Đối với cây đã sống khỏe: 30% tro trấu, 30% mụn dừa, 20% cát mịn, 10% cát thô, và 10% Phân bò hoai mục.
Đối với cây phôi mới khai thác: 100% cát.
Công thức đất trồng trên chỉ là tham khảo, nó thay đổi rất nhiều tùy
điều kiện nuôi trồng. Nói chung, nếu cây 2 ngày không tưới mà bầu đất
vẫn ướt (lấy ngón tay moi đất lên 1 chút thấy còn ẩm nhiều) thì nên thay
chất trồng mới thoáng hơn.
Phân bò là thứ Linh Sam rất ưa khi sống khỏe sau 6 tháng- 1 năm sau khi
ươm, chỉ nên bón khi Linh Sam đã phát đọt được 3 lần và tập đưa dần ra
nắng. Chứ ban đầu cây bị cắt hết rễ, đâu có ăn được gì? Khi đó nó chỉ
cần hút nước cầm hơi thôi. Tất cả các loại cây phôi đều như vậy chứ
chẳng riêng Linh Sam.
Còn trấu hầm thì có 1 lượng muối nhất định( trước kia ở trên núi hoặc
vùng dân tộc khó khăn họ đốt tro, hòa nước vào để lấy muối ăn đó).Nếu
bạn không xả mặn thì lượng muối này góp phần làm lột da rễ cây của bạn
mà bạn nhầm tưởng là úng rễ do tưới nước nhiều. Tro trấu có tính sát
khuẩn nên tốt cho cây phôi mới khai thác.
Mùn dừa thì có chất tanin (chất chát) cũng góp phần vào việc cây không thể ra rễ mà chết.
Vì vậy tốt nhất muốn trồng các chất trên thì phải qua 1 quá trình xử lý
hoặc đơn giản nhất là bạn trồng 100% cát, tưới nước thoải mái, chẳng
phải lo mặn, chát…. mà cây cứ sống phà phà.
Để bảo quản lũa linh sam, có thể dùng
thuốc bôi lũa lime sulphur. Nếu không có điều kiện thì nấu chảy nến rồi quét lên lũa cũng tốt, dù không được đẹp.
Khi mua phôi, làm sao biết cây mới khai thác?
Theo chú Maivinhhy chia sẻ, cây khai thác về trong 2 ngày phải xử lý cho vào bầu cát. Nếu để quá 5 ngày tỷ lệ sống thấp.
Để biết cây có khả năng sống cao hay không, hãy thử tách 1 tí vỏ cây
trên đầu vết cắt ở ngọn (nhớ hỏi người bán trước kẻo què tay!). Nếu vỏ
cây vẫn xanh nhưng phần lõi gỗ không còn nhơn nhớt và ngả màu vàng rồi
thì cây khó sống.
Muốn cho cây ra hoa, khi thấy lá đã già (cứng và có màu xanh đậm hoặc
hơi vàng), thì cắt nước vài ngày, tuốt toàn bộ lá, cắt chi, đầu cành
không cần thiết, tưới nước và bón phân bình thường. Khoảng sau 15-20
ngày cây ra lá non đồng loạt và có hoa.
Chồi linh sam là món ăn khoái khẩu của lũ chim sẻ. Có 2 cách để trị chúng.
Cách 1: làm mấy con bù nhìn đuổi chim như cách của nông dân họ làm ngoài
ruộng. Cách này rẻ tiền, nhược điểm là không an toàn tuyệt đối và dễ
đau tim nếu bạn có thú vui ngắm cây về đêm.
Cách 2: Bọc lưới thép cả vườn. Cách này an toàn tuyệt đối, lại góp phần chống trộm. Nhược điểm là tốn tiền.
Cũng giống như 1 số loại cây khác, sau khi khai thác về linh sam bị các
vết cắt, sửa theo ý của người chơi nên để lại trên thân 1 số thẹo. Nhưng
1 điểm khác với loại cây khác là linh sam mọc mầm rất mạnh quanh vết
cắt, 1 số người mới chơi sau khi chọn chi cần lấy thì cắt bỏ hết các chi
thừa. Đây là sai lầm nghiêm trọng bởi vì chỗ bị cắt bỏ hết chi thừa sẽ
không nhận được nhựa do thân đem đến dẫn tới việc cây bị lột da, mất
thầm mỹ cho cây dẫn đến giảm giá trị tác phẩm sau này( mặc dù có thể làm
lũa phần bị lột da nhưng là việc bất đắc dĩ)
Vì vậy, ta không nên cắt bỏ quá sát thân, mà chỉ nên cắt chi thừa trên
có độ dài khoảng 2cm, trong đó có 1- 2 mắt lá, để cây tiếp tục nuôi nảy
mầm tiếp, và nuôi cho mọc, hễ lớn thì ta lại cắt( còn gọi là nuôi dăm) ,
dù ban đầu ta thấy để như vậy làm xấu cây. Cứ như thế, ta nuôi cây sau
khoảng 2 – 3 năm, lúc này các mạch nhựa trong cây đã có sự liên kết với
nhau do mầm chính đã lớn, nó đã “thôn tính” luôn cả mạch nhựa của mấy
mầm nhỏ luôn, thì lúc đó ta cắt sát luôn thì cây hoàn toàn kg có bị lột
da như đã nói. Đã vậy các chi ta nuôi dăm này lại góp phần rất tích cực
trong việc nhanh liền vết sẹo ta cắt trước đây, tạo giá trị thẩm mỹ cao
cho tác phẩm.
3 cách trồng Linh sam khi mới mua, tùy hoàn cảnh mà bạn chọn cách phù hợp.
Cách 1: Trồng cây vào chậu.
Cứ cho cát xây dựng vào chậu thôi đừng phân gì hết, để 1 miếng ngói hoặc
sành vào lỗ thoát nước, có thể kê thêm vài viên sỏi nhỏ để dễ thoát
nước. tưới lần đầu thật đẫm, dùng tay lắc nhẹ cây để cát trôi chặt gốc
để chỗ có ánh nắng buổi sáng đến 8-9 h và mát tới chiều, mỗi ngày tưới
nước 1 lần, cứ như vậy khoảng 3 tuần thì thấy hiện tượng đẩy da chỗ vết
cắt, hoặc chỗ bị thương, chỗ ta đục, hơn 1 tháng thì cây sẽ mọc chồi, 6
tháng sau thì thay đất có phân vào và có thể uốn tỉa theo ý rồi
Muốn lấy mầm chơi theo ý thích thì lấy 1 cái đục nhỏ hoặc dao bén, đục 1
lỗ nhỏ hoặc lột 1 ít da nơi ta muốn, bôi keo tránh bị khô vết thương.
Linh sam là giống thích nước nhiều nên ta tưới nhiều 1 chút cũng không sao miễn là ta làm lỗ lù thoát nước tốt là được.
Cách 2: Trồng ra đất.
Nếu các bạn nào sợ trồng vào chậu thường bị úng rễ ( nhất là các chậu
nhỏ)thì có thể lấy cát đắp thành 1 cái ụ, trên nền gạnh hoặc xi măng
cũng được,nếu là nền đất thì lấy vỏ bao xi măng lót ở dưới( nên cắt 1 lỗ
cho thoát nước). Chú ý chỗ mát nhen, trồng cây linh sam vào, tưới nước
hàng ngày không sợ thúi rễ vì nếu dư nước thì nước chảy, thấm ra ngoài.
Khi cây đã có mầm khoảng 2 gang tay, to gần bằng 1/2 đầu đũa nhỏ thì lấy
vòi nước xả trôi hết cát và đưa vào trồng trong chậu bình thường. Tôi
cũng đã thử bằng cách này và thấy hiệu quả.
Nên nhớ để chỗ nào đừng cho vật nuôi đào hoặc cắn phá nhen.
Cách 3: Để nguyên bầu.
Cứ để nguyên bầu như mới mua về, chon chỗ mát, dùng gạch hoặc ván quây
thành 1 ô để vừa bầu cây, rải trên mặt đất 1 lớp cát dày khoảng 3cm, đặt
bầu cây lên trên, tiếp tục lấy cát đổ cao hơn mặt bầu cây 3 cm nữa, và
lấp cát cả xung quanh bầu.
Tất cả các cách nêu trên khi làm lần đầu phải tưới thật đẫm nước, còn
sau đó hàng ngày tưới 1 lần, kết hợp dùng bình xịt phun sương ướt thân
cây (ngày vài lần càng tốt)
Sau khi cây sống, phát đọt 3 lần (lần 1-ngưng, lá già- lần 2, lá già-
lần 3 ) thì mới chuyển dần ra nắng. Có một số cây đã có cành rồi mà đem
ra nắng vẫn bị chết là ở chỗ này. Trong thời gian đang làm rễ tránh vận
chuyển, sang chậu, cắt cành thừa, có thể sử dụng phân bón lá để bổ sung
thêm phân cho cây phát triển tốt.
Đối với người mới chơi có tâm lý là, lúc nào cũng thấy cây bị đói, cần
cho thêm nhiều phân, cần cho nhiều loại kích thích để cây mau lớn mà
không quan tâm đến tỷ lệ, thời gian, liều lượng dẫn tới cây bị bội thực
mà chết.
Đây là hình ảnh “công nghệ trồng linh sam trên cát” của maivinhhy- một
người cung cấp phôi linh sam uy tín trên caycanhvietnam.com
Đã đụng trên( chi cành, lá) thì đừng đụng ở dưới(rễ), và ngược lại. Nếu
mà bạn vừa uốn cành, vừa tỉa lá mà lại vừa thay chậu nữa thì có nghĩa
bạn vừa xử tử hình cái cây đó rồi.
Cách xử lý gỗ lũa:
Dùng bàn chải sắt chà sạch phần gỗ mục. Phải cạo cho bằng hết dù có phải
làm thủng cả cây đi nữa, bởi cứ để thế sau này khi tưới nước phần gỗ
này ngấm nước sẽ làm mục thêm phần gỗ cứng khác. Nhớ làm thật cẩn thận
tránh bị gãy các lũa mỏng đẹp.
Sau khi chà sạch thì bôi keo liền sẹo vào mép vỏ cây, đợi khô thì bôi
thuốc lũa. Làm vậy để tránh thuốc lũa dính vào vỏ cây gây cháy vỏ, đồng
thời sẹo mau lợi da.
Cách chiết cây sao cho rễ đẹp:
Muốn rễ đẹp xòe đều thì chỉ có cách làm từ khi chiết, còn chiết xong rồi
linh sam ít nảy rễ con từ chỗ chiết lắm, chỉ có cách ghép rễ. Để chỗ
chiết ra nhiều rễ, hãy khoanh vỏ rồi đợi 1 thời gian (tùy sức khỏe cây)
cho chỗ khoanh sùi lên thì mới bó bầu, rễ sẽ ra nhiều. Nếu thích có thể
ngâm chất bó bầu (rêu, rong, rễ bèo) trong thuốc kích thích ra rễ.
Cách thay đất:
Đối với linh sam đã sống mạnh và ổn định trong chậu, việc thay đất cắt rễ là cần thiết bởi 2 nguyên nhân:
1: Rễ cây cũng giống như đường ống nước. Rễ dài vận chuyển dinh dưỡng lên lá khó khăn hơn.
2: Khi thay đất thường rễ bị dập, nếu không cắt đi có thể bị thối lan
vào trong gốc, đặc biệt với điều kiện chăm sóc của linh sam là độ ẩm
cao. Việc cắt ngọt rễ cũng giúp rễ non phát ra làm cây sung sức hơn.
Cách thay đất tốt nhất đối với tất cả các loại cây là thay đất từng
phần. Ta dùng liềm thọc vào trong đất cắt bỏ 1/4 bầu đất, móc đất ra,
lấy dao cắt lại đầu rễ bị dập và bỏ đất mới vào.
Mùa khai thác phôi là từ tháng 2 tới tháng 6 âm lịch, càng gần về tháng 12 tỷ lệ sống càng thấp.
Cuối cùng, các em linh sam chấp nhận làm dâu đất Bắc.